BSA 17

BSS
Bronnen voor de Studie van Suriname

BSA 17

ISBN: 90-393-0567-6

Prijs: € 15,90

Chris de Beet (red.)
Skrekiboekoe – Boek der Verschrikkingen: Visioenen en historische overleveringen van Johannes King.
Utrecht, 1995.Johannes King, een legendarische figuur in de geschiedenis van Suriname, was de kleinzoon van de Matawai granman Kodjo. Omstreeks 1857 spoorde God hem in zijn dromen aan zich tot het christendom te bekeren. Al vrij kort na zijn doop leerde Johannes King lezen en schrijven. Hij ondernam zendingsreizen door het bosland om de bewoners van verafgelegen streken in contact te brengen met het christendom.
Reeds tijdens zijn leven genoot King bekendheid die zich uitstrekte tot ver buiten de grenzen van Suriname. De zendingswereld beschouwde het als een wonder dat King uit eigen beweging het evangelie onder zijn landgenoten verkondigde in streken die zo moeilijk toegankelijk waren gebleken voor de zendelingen. In Duitse, Engelse en Nederlandse zendingstijdschriften werden artikelen aan Johannes King gewijd. Ook treffen we zijn naam aan in overzichtswerken van de zendingsgeschiedenis van Suriname.
De vroegste geschriften die van zijn hand bekend zijn, schreef King in 1864. Het laatste manuscript dateert uit 1894. Sommige geschriften hebben het karakter van een reisverslag of dagboek. Andere verhalen geven een terugblik op het leven van King en zijn familie. King beschrijft uitvoerig de gebeurtenissen na zijn bekering. De tempels werden afgebroken en alles wat met de Tata Fodoe cultus te maken had, werd in de rivier gegooid. De mensen die bezeten waren door winti, werden van hun geesten bevrijd en gaven zich op voor de doop.
King kreeg in die tijd visioenen waarin God hem opdracht gaf een kerk te bouwen. In het Skrekiboekoe vinden we een eenvoudige bouwtekening van de kerk. Deze zou als model dienen voor de eerste kerk van Maripaston. Het enthousiasme onder de bevolking was zo groot dat iedereen bij de bouw meehielp. Toen in 1860 zendelingen voor het eerst een bezoek brachten aan Maripaston, hadden in het dorp de ‘heidensche’ tempels plaats gemaakt voor een kerkgebouw.
Naast dromen en visioenen bevat Skrekiboekoe. Visioenen en historische overleveringen van Johannes King teksten met een sterk autobiografisch karakter. Skrekiboekoe bevat een uitgebreid corpus van dromen die over een langere periode door de dromer zelf zijn opgeschreven. Deze dromen waren voor King geen gewone dromen, maar openbaringen van God. De dag des oordeels is een veel voorkomend thema in Skrekiboekoe.
Met de uitgave van Skrekiboekoe. Visioenen en historische overleveringen van Johannes King is nu vrijwel al het werk van Johannes King gepubliceerd. In 1973 verscheen Life in Maripaston onder redactie van H.F. de Ziel. In 1981 verscheen onder redactie van Chris de Beet: Johannes Kings Berichten uit het bosland.
De tekst van Skrekiboekoe is in kolommen gezet. De linker kolom bevat de transcriptie in het Sranan Tongo, de rechter een vertaling in het Nederlands. Het 334 pagina’s dikke boek bevat verder een gedegen inleiding en een uitgebreid literatuur overzicht. Ook zijn de originele illustraties van King uit zijn manuscript erin opgenomen.
Johannes King schreef het eerste originele werk van enige omvang in het Sranan Tongo. In zijn werk klinkt de stem van een bevolkingsgroep die in die tijd nauwelijks gehoord werd.

BSA 16

BSS
Bronnen voor de Studie van Suriname

BSA 16

ISBN: 90-393-0923-X

uitverkocht

Ruud Beeldsnijder‘Om werk van jullie te hebben.’ Plantageslaven in Suriname, 1730-1750.

Utrecht, 1994.‘Ik ben niet gekomen om te doden, maar om werk van jullie te hebben.’ Zo reageerde eens in de slaventijd in Suriname een verontwaardigde plantagedirecteur toen opstandige slaven te hoop waren gelopen en luidkeels riepen dat het alleen maar de bedoeling van de planters was hen te doden.

Ruud Beeldsnijder behandelt die slaventijd in Suriname. Zeer nauwgezet pluisde hij de archieven over Suriname over de periode 1730-1750 uit om materiaal te verzamelen voor zijn boek dat het begin van de achttiende eeuw bestrijkt, een periode waarin over het slavenleven weinig bekend is. Het unieke van dit boek is dat de slaven het middelpunt vormen. Zij waren dan ook de spil waar het in Suriname om draaide. Immers, suiker en koffie waren voor de Europese markt zeer belangrijk geworden, maar die tropische gewassen konden alleen geproduceerd worden met behulp van slaven. De indianen konden dit zware werk niet volhouden, blanke arbeidskrachten moesten goed betaald worden en voldeden vaak niet, maar slaven waren in die tijd redelijk goedkoop, en de eigenaar behoefde hem alleen maar de kost te geven.

De wereld van de slaven kan het best begrepen worden, wanneer ook van de wereld van de planters een duidelijk overzicht wordt gegeven. Daarom behandelt Beeldsnijder in het eerste gedeelte van zijn boek in drie hoofdstukken de leefwereld van de planters. In de resterende negen hoofdstukken komen de slaven aan bod. Hun werk op de plantages, hun voeding, huisvesting, gezinsrelaties, kinderen, ziekte en sterfte worden beschreven. Maar ook hun verzet tegen harde en te veel eisende meesters.

Al lezende zal blijken dat de slaven niet zo machteloos waren als men vaak heeft gedacht. Zij waren ook ‘partij’ en kozen vaak voor een situatie, waarbij een vorm van onderhandelen, zij het stilzwijgend, mogelijk was. Slaaf en planter waren immers aan elkaar overgeleverd. Hem of haar wegsturen, zoals men dat met arbeidskrachten in Europa gewoon was, kon niet. De slaaf van zijn kant was wel bereid te werken, maar eiste goede voeding en wilde niet worden geslagen of beledigd. Het ging dus om geven en nemen.

Wat het slavenbestaan onmenselijk maakte, was niet zozeer de juridische status waarin de slaaf verkeerde, maar het feit dat de koloniale wetten nauwelijks enige bescherming boden. Wanneer planters of rechters meenden een slaaf te moeten straffen, was er zelden ‘genade voor recht,’ zoals dat weleens voor blanken gold, al waren ook voor hen de straffen zwaar. Slaven werden niet als mens gezien, laat staan als ‘eigen volk’. Voor de planter waren zij alleen werkvee. Daarom bleven slaven ontwortelde mensen, die weinig mogelijkheden hadden tot sociale vooruitgang, en zeer geringe wanneer zij een enkele maal bij wijze van gunst werden vrijgelaten.

Hoe de Surinaamse slaven toch in slavernij hun waardigheid en strijdbaarheid wisten te bewaren, laat Beeldsnijder zien. Het boek toont de slaven als mensen zoals ze in de gehele wereld te vinden zijn, soms dapper, soms laf, soms solidair en in andere gevallen alleen denkend aan eigen belangen, maar vaak slim en omzichtig in hun strategie van overleven.

Een opmerkelijk boek, bestemd voor eenieder die zich interesseert voor Suriname en voor de geschiedenis ‘van onderen op bezien’.